علت آتش‌سوزی اتاق سرور چیست؟ ۸ عامل خطر و روش‌های پیشگیری

اتاق سرور یکی از حساس‌ترین فضاهای هر مجموعه است؛ زیرا تجهیزات برقی به‌صورت مداوم کار می‌کنند و یک حادثه کوچک می‌تواند خدمات را متوقف کند. شناخت علت آتش سوزی اتاق سرور کمک می‌کند خطرها پیش از تبدیل‌شدن به بحران شناسایی شوند. در ادامه، مهم‌ترین عوامل و روش‌های پیشگیری را بررسی می‌کنیم.

آیا اتاق سرور بیشتر در معرض آتش‌سوزی است؟

وجود رک‌ها، تجهیزات شبکه، کابل‌های متعدد، UPS و سامانه سرمایش، بار الکتریکی و حرارتی اتاق سرور را افزایش می‌دهد. اگر طراحی، نگهداری و پایش محیط جدی گرفته نشود، احتمال شکل‌گیری یا گسترش حریق بیشتر می‌شود.

ایمنی این فضا فقط به نصب کپسول یا سامانه اطفا محدود نیست. یک برنامه مؤثر باید پیشگیری، تشخیص سریع و محدودکردن انتشار آتش را هم‌زمان پوشش دهد. استاندارد NFPA 75 نیز به حفاظت تجهیزات فناوری اطلاعات و فضاهای آن‌ها در برابر خسارت آتش می‌پردازد. الزامات هر پروژه باید بر اساس مقررات محل اجرا و نظر متخصص حفاظت حریق تعیین شود.

۸ علت اصلی آتش‌سوزی اتاق سرور

۱. اتصالات برقی معیوب یا شل

اتصال نامناسب، فرسودگی عایق سیم و شل‌شدن ترمینال‌ها می‌تواند باعث داغ‌شدن، جرقه یا اتصال کوتاه شود. تابلو برق، کابل‌ها، پریزها و نقاط اتصال باید دوره‌ای توسط متخصص بررسی شوند.

۲. اضافه‌بار در مدار، پریز یا PDU

اتصال تجهیزات بیشتر از ظرفیت مدار یا واحد توزیع برق می‌تواند دمای کابل و اتصالات را بالا ببرد. افزودن سرور جدید باید همراه با بررسی ظرفیت واقعی مدار، توزیع متعادل بار و عملکرد تجهیزات حفاظتی انجام شود؛ نه صرفاً با اضافه‌کردن چندراهی یا تبدیل.

۳. افزایش دما و اختلال در سیستم سرمایش

خرابی کولر، انسداد مسیر جریان هوا، چیدمان نادرست رک‌ها یا کارکرد نامناسب فن‌ها می‌تواند دمای تجهیزات را افزایش دهد. پایش پیوسته دما و رطوبت، تعریف هشدار و سرویس منظم سامانه سرمایش کمک می‌کند این مشکل پیش از رسیدن به مرحله خطر شناسایی شود.

۴. خرابی UPS، باتری یا منبع تغذیه

فرسودگی، تهویه نامناسب، نصب غیراصولی یا تأخیر در سرویس UPS و باتری می‌تواند خطر ایجاد کند. شرایط نگهداری و برنامه تعویض باید مطابق دستور سازنده و طراحی پروژه باشد.

۵. تجمع گردوغبار و آلودگی

گردوغبار می‌تواند ورودی هوا و فن تجهیزات را مسدود کند و دفع حرارت را کاهش دهد. همچنین آلودگی روی بردها و اتصالات ممکن است عملکرد تجهیزات را مختل کند. نظافت تخصصی و کنترل ورود گردوغبار باید بدون ایجاد الکتریسیته ساکن یا آسیب به تجهیزات انجام شود.

۶. کابل‌های آسیب‌دیده و عبورهای محافظت‌نشده

کابل له‌شده، خم‌شدگی نامناسب، لبه‌های تیز سینی کابل و اجرای بی‌نظم می‌تواند به عایق کابل آسیب بزند. از طرف دیگر، بازماندن محل عبور کابل از دیوار یا سقف، مسیری برای عبور دود و شعله به فضاهای مجاور ایجاد می‌کند. این بازشوها باید با سیستم مناسب و تأییدشده درزبندی حریق شوند.

۷. نگهداری کارتن و مواد قابل اشتعال

اتاق سرور نباید به انبار موقت کارتن، کاغذ، مواد بسته‌بندی، حلال یا تجهیزات فرسوده تبدیل شود. این مواد بار حریق محیط را افزایش می‌دهند، مسیر دسترسی را محدود می‌کنند و می‌توانند یک حادثه کوچک را سریع‌تر گسترش دهند.

۸. انتقال آتش از فضای مجاور

منشأ حریق همیشه داخل اتاق سرور نیست. آتش و دود ممکن است از راه دیوار، سقف کاذب، رایزر، کانال، درز یا درب نامناسب وارد شوند؛ بنابراین مرزهای اتاق نیز باید مقاوم‌سازی شوند.

نقش دیوار، سقف و درب در محدودکردن حریق

حفاظت غیرفعال حریق با هدف محدودکردن عبور شعله و حرارت و فراهم‌کردن زمان بیشتر برای اعلام خطر، تخلیه و کنترل حادثه اجرا می‌شود. دیوار و سقف اتاق، درب، محل عبور کابل و لوله و تمام درزهای پیرامونی باید به‌صورت یک سیستم هماهنگ بررسی شوند؛ زیرا ضعف یک بخش می‌تواند عملکرد کل مرز حریق را کاهش دهد.

بسته به جنس زیرکار و طرح تأییدشده، استفاده از پوشش منبسط‌شونده ضد حریق دیوار اتاق سرور می‌تواند بخشی از راهکار حفاظت غیرفعال باشد. انتخاب محصول، آماده‌سازی سطح، ضخامت اجرا و کنترل کیفیت باید مطابق مشخصات فنی همان سیستم و شرایط پروژه انجام شود. این پوشش جایگزین سامانه اعلام و اطفای حریق یا نگهداری صحیح تجهیزات نیست.

درب نیز باید با دیوار پیرامون هماهنگ باشد و یراق‌آلات، چهارچوب، نوارهای درزبند و نحوه نصب آن بررسی شود. برای آشنایی با نکات این بخش، مقاله استاندارد درب ضد حریق اتاق سرور را مطالعه کنید.

روش‌های پیشگیری از آتش‌سوزی اتاق سرور

• بازرسی برق: ظرفیت مدارها، تابلو برق، ارت، تجهیزات حفاظتی، کابل‌ها و PDUها به‌صورت دوره‌ای بررسی شوند.
• پایش محیط: دما و رطوبت در نقاط مناسب اندازه‌گیری شود و برای وضعیت غیرعادی هشدار تعریف شود.
• نگهداری پیشگیرانه: سیستم سرمایش، UPS، باتری، فن‌ها و منابع تغذیه طبق برنامه سرویس شوند.
• تشخیص زودهنگام: سامانه اعلام حریق متناسب با حساسیت فضا و طراحی پروژه انتخاب و آزمایش شود.
• اطفای مناسب: روش اطفا باید با تجهیزات برقی و شرایط اتاق سازگار باشد و توسط متخصص طراحی شود.
• حفاظت غیرفعال: دیوار، سقف، درب، رایزرها و نفوذی‌های کابل و لوله از نظر مقاومت حریق یکپارچه باشند.
• نظم و نظافت: مواد قابل اشتعال از اتاق خارج و مسیرهای دسترسی به تابلو، رک و خروجی باز نگه داشته شوند.
• ثبت تغییرات: هر افزایش بار، جابه‌جایی رک یا تغییر کابل‌کشی در مستندات اتاق ثبت و از نظر ایمنی بازبینی شود.

چک‌لیست دوره‌ای ایمنی اتاق سرور

در بازدیدهای دوره‌ای، موارد زیر را بررسی و نتیجه را ثبت کنید:

• نبود بوی سوختگی، صدای غیرعادی یا گرمای موضعی
• عادی‌بودن دما و عملکرد سیستم سرمایش و تهویه
• نبود کابل فرسوده، له‌شده، رها یا تحت کشش
• عدم استفاده از چندراهی و اتصال موقت نامناسب
• سلامت ظاهری UPS، باتری‌ها و منابع تغذیه
• خالی‌بودن اتاق از کارتن، کاغذ و مواد غیرضروری
• بسته‌بودن بازشوهای اطراف کابل، لوله و کانال
• سلامت درب، چهارچوب، یراق‌آلات و نوارهای درزبند
• آماده‌به‌کاربودن سامانه اعلام و اطفا طبق برنامه آزمون
• خوانابودن علائم و بازبودن مسیر دسترسی و خروج

فاصله زمانی بازدید برای همه پروژه‌ها یکسان نیست و باید با توجه به نوع تجهیزات، شدت بهره‌برداری، دستور سازندگان و برنامه ایمنی مجموعه تعیین شود. موارد برقی و سامانه‌های حریق را فقط افراد دارای صلاحیت بررسی یا تعمیر کنند.

هنگام مشاهده دود یا آتش چه کنیم؟

در صورت مشاهده دود، بوی سوختگی یا شعله، برنامه اضطراری مجموعه را اجرا و موضوع را فوراً از مسیر تعیین‌شده اعلام کنید. افراد غیرمسئول باید از محدوده خارج شوند و با آتش‌نشانی تماس گرفته شود. قطع برق یا استفاده از تجهیزات اطفا فقط زمانی انجام شود که فرد آموزش‌دیده باشد، خطر فوری وجود نداشته باشد و دستورالعمل مجموعه چنین اقدامی را مجاز بداند.

اشتباهات رایج در ایمن‌سازی اتاق سرور

• تکیه‌کردن فقط به کپسول آتش‌نشانی و نادیده‌گرفتن پیشگیری و اعلام حریق
• افزایش تعداد تجهیزات بدون محاسبه دوباره بار برق و ظرفیت سرمایش
• بازگذاشتن محل عبور کابل‌ها پس از توسعه شبکه
• انتخاب پوشش یا درب صرفاً بر اساس نام محصول، بدون بررسی سیستم و زیرکار
• پوشاندن عیوب سطح یا تأسیسات به جای برطرف‌کردن علت اصلی خطر
• نصب تجهیزات ایمنی بدون برنامه آزمون، سرویس و ثبت سوابق
• سپردن تعمیرات برق، UPS یا سامانه اطفا به افراد فاقد صلاحیت

سؤالات متداول درباره آتش‌سوزی اتاق سرور

شایع‌ترین علت آتش‌سوزی اتاق سرور چیست؟

نمی‌توان یک علت را برای همه حوادث تعیین کرد، اما خرابی اتصالات برقی، اضافه‌بار، افزایش دما و نقص تجهیزات تغذیه از مهم‌ترین خطرهایی هستند که باید به‌صورت دوره‌ای کنترل شوند.

آیا رنگ ضد حریق مانع آتش‌سوزی اتاق سرور می‌شود؟

پوشش ضد حریق با توجه به نوع سیستم و اجرای صحیح، برای محدودکردن اثر حرارت و گسترش حریق به کار می‌رود؛ اما مانع ایجاد همه حوادث نیست و جایگزین اصلاح برق، سرمایش، اعلام و اطفای حریق نمی‌شود.

آیا کپسول آتش‌نشانی برای اتاق سرور کافی است؟

خیر. نوع و تعداد تجهیزات اطفا باید بر اساس ارزیابی خطر مشخص شود و در کنار سامانه اعلام، نگهداری برق و سرمایش، آموزش افراد و حفاظت غیرفعال قرار گیرد.

برای ایمن‌سازی اتاق سرور از کجا شروع کنیم؟

ابتدا ارزیابی خطر انجام دهید؛ سپس وضعیت برق، سرمایش، UPS، اعلام و اطفا، دیوارها، سقف، درب و نفوذی‌های تأسیساتی را به‌صورت یک مجموعه بررسی کنید. راهکار نهایی باید با مقررات محل پروژه و نظر متخصص واجد صلاحیت هماهنگ باشد.

جمع‌بندی اینکه بیشتر حوادث اتاق سرور با یک نشانه کوچک آغاز می‌شوند: دمای غیرعادی، اتصال نامطمئن، هشدار UPS یا بازشوی محافظت‌نشده. با بازرسی منظم، نگهداری پیشگیرانه و اجرای هماهنگ حفاظت فعال و غیرفعال می‌توان احتمال حادثه و دامنه خسارت را به‌طور محسوسی کاهش داد.